De klad erin; en dan?
Iedereen heeft wel eens een 'oefendip'
Do you prefer the English version?
In de laatste bijeenkomst van een mindfulness- of compassietraining is er altijd aandacht voor wat daarna komt. Want als je na acht weken intensief oefenen op jezelf bent aangewezen, zijn er keuzes te maken. Recent schreef ik over hoe je verder zou kunnen gaan na je training. Nu gaat het over een veelvoorkomende hobbel bij het mediteren.
Als de beoefening stokt
Vroeg of laat krijgt iedere beoefenaar ermee te maken: het mediteren raakt een tijdje op de achtergrond. Een drukke periode op het werk, zorgen thuis, een reis – er zijn genoeg redenen waarom het mediteren er even bij inschiet. Of misschien gewoon even een break na al die weken oefenen.
Bij mij zit de oefendip heel vaak in de vakantieperiode. En daar heb ik ook een belangrijke les geleerd.
Goede voornemens
Toen ik jaren geleden voor het eerst het gevoel had dat mediteren echt iets voor me was, dat ik er baat bij had en dat het een vaste plek in mijn leven had gekregen, wilde ik dat gevoel koste wat kost behouden. En dus nam ik me voor mijn meditatiekussen mee te nemen op vakantie. Zodat ik ‘het gevoel’ niet kwijt zou raken.
We gingen in die periode jaarlijks met onze oude caravan naar Ameland. Een heerlijk eiland en tijd genoeg om te lezen en mediteren. Het kussen ging als eerste de caravan in bij het inpakken.
Drie weken later, bij thuiskomst, kwam het als laatste weer naar buiten.
Alles kwijt?
Het was een heerlijke vakantie geweest, zoals eigenlijk altijd op de Wadden. Lekker ontspannen, boeken gelezen, genoten op het strand en op verschillende terrasjes en strandpaviljoens. Maar gemediteerd? Niet één keer.
Ondanks de fijne vakantie baalde ik flink. Een vertrouwd stemmetje liet zich horen: nu ben ik alles kwijt, kan ik weer van voren af aan beginnen, was het allemaal voor niets.
Ik hoorde soortgelijke geluiden ook wel eens van voormalige deelnemers die ik later sprak: als de klad er eenmaal in zit, heeft het geen zin meer. Te laat. Je kunt er beter mee stoppen. En dan ook nog de zelfkritiek: Prutser. Zelfs dát kun je niet volhouden.
Toen ik dat bij mezelf herkende, begreep ik pas goed hoe sterk dat mechanisme is.
Maar wacht even …
Want, waar gáát mediteren eigenlijk over? Wat is nu de essentie waar al die beroemde meesters wier boeken ik had bestudeerd het over hebben?
Is mediteren echt een prestatie die je levert, opbouwt en weer kunt verliezen? Geven in het verleden behaalde resultaten een garantie voor de toekomst?
Nee, mediteren is juist iedere keer opnieuw gaan zitten, alsof het de eerste keer is. Dat is precies de beginners-mind die we willen cultiveren. Toen dat tot me doordrong, besefte ik dat er niets verloren was en viel er een last van mijn schouders.
Wat verlies je eigenlijk als je beoefening een tijdje stokt? En is er een betere optie dan gewoon weer te beginnen, verder te gaan waar je gebleven was? Nee, sterker nog: het was altijd al de enige optie die je had: gewoon weer opnieuw beginnen.
Maak muziek
Als je een tijdje geen piano speelt – een metafoor die ik graag gebruik en die ik wel eens een keer helemaal zal uitwerken in een artikel – kunnen je vingers wat stijver zijn. Er kan weerstand zijn om de klep weer open te doen. Je kunt dan concluderen dat het geen zin meer heeft. Maar dan gooi je toch niet jaren pianoles weg?
Een pianist gaat zitten en speelt. En merkt al snel dat de stijfheid verdwijnt, vaak eerder dan verwacht. Na voldoende oefening zit de muziek in je; je pikt het snel weer op, ook je vingers lijken het te weten.
Mediteren werkt niet anders. Je kunt stoppen, of je kunt gewoon opnieuw beginnen. Of de vorige keer nu gisteren was of drie maanden geleden. Dat is de kern: steeds opnieuw beginnen. Zonder resultaat te verlangen, zonder progressie te verwachten, zonder ontspanning of rust in je hoofd te eisen. En je dan laten verrassen dat het mediteren nog steeds in je zit.
Welkom terug
Dus: als je beoefening wat in het slop zit en je lijdt aan de illusie dat het nu te laat is, wees gerust. Je kunt de zelfkritiek loslaten en gewoon opnieuw beginnen. Net zoals iedere andere beoefenaar elke dag doet, ook degene wiens praktijk toevallig even niet versloft is.
In de meditatie is er altijd een herkansing. Elke ademhaling zelfs.
Of zoals de Soefi mysticus Rumi schreef:
Kom, kom, wie je ook bent!
Zwerver, gelovige, wegloper.
Het maakt niet uit.
Dit is geen karavaan van wanhoop.
Kom, kom.
Ook al heb je duizend maal
je gelofte verbroken.
Kom,
kom nogmaals,
kom!
Als je dit artikel lezenswaardig vond en (nog) geen betaald abonnement wilt, mag je me ook trakteren op een cappuccino!
Ha Ronald, ik mediteer gedisciplineerd vanaf 1999. Wat ik merkte op den duur is dat meditatie veranderde van vorm. Tijdens meditatie deed ik ineens mijn ogen open en wilde dat meditatieve steeds meer meenemen naar het leven zelf. Met aandacht koken bijvoorbeeld. Waarnemen als ingang om te schilderen. Muziek maken. Schrijven. Om goed te luisteren etc. Het leven als meditatie.
Of een walking prayer van aanwezigheid. In een periode van niet-weten was meditatie destijds even geen ingang voor mij. Wel muziek. Wat ik besefte: ik miste een wezenlijk deel in mijn meditatievorm over mediteren op pijn, verlies, ouder worden en de dood. Osho en zijnsoriëntatie besteden hier heel terecht aandacht aan.