GHIA: Wanneer het hele systeem “hoog aan” blijft staan
Interview met Somatic Experiencing teacher Mahshid Hager
Inleiding
Mijn collega Saskia, met wie ik terugnaarhetmidden.nl bemens, attendeerde me op een podcast over GHIA: Global High Intensity Activation. Ik schreef twee maanden geleden al een lang artikel over GHIA, een onderwerp dat een belangrijke connectie heeft met vroege levensstress, met Somatic Experiencing® (SE™) én met de polyvagaaltheorie.
In het podcastgesprek interviewt host Lisa Danylchuk therapeut en SE-teacher Mahshid Hager over GHIA. Het gesprek heeft de titel “Global High-Intensity Activation, Rhythmicity & Healing with Mahshid Hager”. De podcastserie van Danylchuk heeft de naam “How we can Heal”.
Heel boeiend naar mijn mening, want over GHIA is niet heel veel goede info te vinden. De term komt uit de SE, dus is het extra interessant dat een teacher hierover spreekt. Toen ik eenmaal aan het luisteren was, werd ik gegrepen door de prettige toon en inhoudelijke kennis van Mahshid Hager en voor ik het wist, was ik al halverwege. Snel de aantekeningen erbij dus en een samenvatting gemaakt!
Global High-Intensity Activation
Mahshid beschrijft GHIA als een toestand waarin niet alleen je gedachten of emoties versnellen, maar waarin het hele lichaam, de hele fysiologie, in één beweging meeschakelt. Het gaat volgens haar om een algehele of globale respons van het zenuwstelsel: een surge, een vloedgolf van energie en activatie die door het systeem trekt en waarbij de mens als geheel in extreme overlevingsstrategieën terecht kan komen. Het is niet simpelweg “druk”, “gestrest” of “hyper”, maar een manier waarop het lichaam zichzelf organiseert, alsof er voortdurend iets belangrijks op het spel staat.
Ze koppelt hierbij GHIA aan situaties waarin de fysiologie in de buurt komt van de meest extreme grenzen van overleven. Ze noemt voorbeelden als ernstige foetale nood (= een noodsituatie in de baarmoeder), verstikking, (bijna) verdrinking, gevaarlijk hoge koorts en elektrocutie. Dit zijn gebeurtenissen waarbij het lichaam niet alleen spanning ervaart, maar overspoeld wordt en naar end-stage overlevingsstrategieën schakelt. De kern is dat het systeem een enorme hoeveelheid activatie moet verwerken en dat die activatie niet altijd vanzelf terugkeert naar een basis van rust.
Activatie als “basisstand” in plaats van een tijdelijke reactie
Wat Mahshid hierbij benadrukt, is dat GHIA niet alleen voorkomt na zulke acute, extreme gebeurtenissen. Ze ziet het ook terug bij mensen die zijn opgegroeid in omstandigheden waarin veiligheid, afstemming en rust niet betrouwbaar aanwezig waren. Wanneer verzorgers zelf in een overlevingsstand staan, en het kind dus opgroeit in een veld van dreiging, onvoorspelbaarheid of emotionele afwezigheid, wordt activatie gemakkelijk de baseline. Dat is dus geen vrije keuze; het lichaam heeft geleerd: alert blijven is verstandig.
Het gevolg is dat voor dit type zenuwstelsel calm and rest heel moeilijk te bereiken is. De persoon kan functioneren, studeren, zorgen, presteren, en op basis daarvan bewondering oogsten, maar van binnen blijft het systeem op een stand staan die oorspronkelijk bedoeld was voor korte periodes van mobilisatie (= actie). Rust wordt iets wat niet vanzelfsprekend is, vaak zelfs iets wat het lichaam wantrouwt.
Waarom vertragen in het begin juist bedreigend kan voelen
Een belangrijk punt in haar uitleg is dat vertragen voor iemand met GHIA niet automatisch als veilig wordt ervaren. Ze zegt het heel direct: voor mensen die in “global high” leven, kan slowing down een gevaarsignaal zijn. Voor hun fysiologie zit veiligheid vooral in een hogere mobilisatie. Dat is wat gewerkt heeft, wat voor redding gezorgd heeft, wat een betrouwbare strategie is geweest. Vanuit dat perspectief is het begrijpelijk dat stilstand, pauze of rust niet meteen ontspanning oproept, maar juist onrust, ongemak of zelfs paniek. Het lichaam kent de weg van blijven bewegen beter dan de weg van stil worden.
Mahshid illustreert dit met haar eigen ervaring in therapie. Ze beschrijft hoe haar therapeut haar een eenvoudige opdracht gaf: neem een korte rust tussen het werk en het ophalen van de kinderen, en de autorit telt niet mee. In haar beleving was dat absurd. Ze had geen tijd, er moest van alles. De reactie was precies wat ze later als kenmerkend beschrijft: een innerlijke overtuiging dat rust niet kan, dat het gevaarlijk of onverantwoord is, dat je moet doorgaan. Toch merkte ze vrijwel meteen effect, zelfs bij de overeengekomen mini-variant van rust. Niet dat ze ineens “zen” werd, maar het vermogen om terug te schakelen vanuit de mobilisatie werd herontdekt door haar zenuwstelsel: er ontstond meer ruimte, meer presentie en minder gejaagdheid in het contact met haar kinderen.
Daarmee vertelt ze ook iets belangrijks; iets wat ze dan ook enkele malen herhaalt in het gesprek: het hoeft niet groot te zijn. Als GHIA de grondtoon is, is de eerste stap niet meteen veel rust en stilte nastreven, maar juist het creëren van een klein moment waarin het zenuwstelsel even iets anders mag proeven.
Ritmisch vermogen: het terugvinden van het natuurlijke schakelen
Mahshid gebruikt het woord rhythmicity (ritmiciteit, ritmisch vermogen) als kernbegrip. Somatic Experiencing gaat voor haar niet over “mensen rustig krijgen”, maar over het herstellen van het vermogen om te schakelen. Ze spreekt over een aangeboren ritme, een innate rhythm, dat gericht is op meer coherentie (= samenhang), gezondheid en present-zijn. Het probleem bij GHIA is dat het systeem dat ritmisch vermogen kwijt is geraakt of het niet meer durft te gebruiken.
Ze koppelt dat aan een klassieke fysiologische gedachte: mobilisatie is een functie van het sympathische systeem (het mobilisatiesysteem, wat ons de energie geeft om te vechten of vluchten). Eén van haar leraren, Kathy Kain, formuleert volgens Mahshid: het sympathische systeem is bedoeld om je op te tillen en te bewegen. Dat is zoals onze biologie werkt. Het probleem ontstaat wanneer die mobilisatie lang aanhoudt, chronisch wordt en de beweging richting herstel, gezonde stofwisseling en rust onvoldoende aan bod komt. In haar woorden: alsof je voortdurend het “gaspedaal” gebruikt en de “remmen” niet meer in beeld zijn. En juist dat schakelen, dat samenspel en dat natuurlijke pendelen is essentieel voor welzijn en groei.
Mahshid legt ook uit dat de bijwerking van langdurige mobilisatie niet alleen fysieke uitputting is, maar ook relationele verarming. Ze noemt minder verbinding met geliefden, maar ook minder verbinding met jezelf, met het hier-en-nu, met speelsheid. Er is misschien wel een wens om te verbinden, maar de fysiologie staat in een modus waarin verbinding niet de primaire taak is. Overleven is de taak. En overleven is doorgaans niet speels.
Mini-pauzes als ingang
Een praktische aanbeveling van Mahshid is bescheiden en juist daardoor haalbaar: begin klein. Dus niet met het doel om meteen rust te verlangen, maar om informatie te verzamelen en zo stapje voor stapje iets te leren. Waar ze toe uitnodigt, is nieuwsgierigheid in die korte stillness: wat gebeurt er in je lichaam als je even niets doet? Waar zit spanning? Waar zit energie? Hoe reageert je systeem op stilstand?
In die benadering zit een belangrijke verschuiving: rust is niet iets wat je “moet kunnen” of “goed moet doen”, maar iets wat je voorzichtig benadert en wat je mag verkennen. Voor iemand met GHIA is het vaak beter om rust niet meteen te framen als oplossing, maar als experiment. Een paar minuten, soms één minuut. Bijvoorbeeld als een korte overgang tussen twee taken. Om het zenuwstelsel te laten ervaren dat het veilig kan zijn om even niet te versnellen.
GHIA en de omweg via bevriezing
Een van de meest wezenlijke stukken uit haar uitleg gaat over de relatie tussen chronische hoge activatie en freeze. Mahshid beschrijft dat sommige mensen die lange tijd “hoog aan” staan, alleen nog maar tot rust komen via een omweg: door zichzelf nog verder op te jagen tot voorbij een punt waarop de fysiologie het overneemt en in energiebesparing schiet. Dan komt er een soort harde stilstand, een shutdown, niet als voedende rust, maar als noodrem.
Ze schetst daarmee een patroon dat je in het dagelijks leven bij sommige mensen herkent: het systeem kan niet geleidelijk terugzakken, maar pendelt tussen twee uitersten. Hoge activatie, dan instorten. Dan weer opjagen en dan weer instorten. In die fase beginnen vaak de interne organen te protesteren. Ze noemt voorbeelden als chronische spijsverteringsklachten, auto-immuunproblemen, fibromyalgie, chronische pijn, chronische ontsteking. In haar redenering is dat heel begrijpelijk: beide extreme systemen (hoge activatie en shutdown) zijn ontworpen voor kortdurende nood. Als ze het dagelijkse ritme en de natuurlijke pendulering vervangen, ontstaat schade.
Belangrijk is dat ze dit niet neerzet als een simpel causaal verhaal, maar als een manier om te begrijpen hoe een lichaam dat nooit veilig heeft leren landen, toch “pauzes” organiseert. Alleen zijn die pauzes dan kostbaar en zwaar.
Verschil tussen GHIA en hyperarousal: een nuance, geen harde scheidslijn
Gespreksleider Lisa Danylchuk vraagt naar het verschil tussen GHIA en hyperarousal zoals we die kennen vanuit posttraumatische stress. Mahshid beschrijft hyperarousal als iets wat vaak samenhangt met een verdedigingsreactie die niet heeft kunnen afronden. Ze schetst een soort blauwdruk van zelfbescherming met fasen: oriënteren naar dreiging, eventueel samen met anderen zoeken naar een oplossing, daarna fight/flight/freeze, vervolgens overleven en afronding, en dan terugkeren naar een staat van ontspannen alertheid. Als die reeks ergens wordt onderbroken, krijgt het lichaam niet het signaal dat het voorbij is. Dan blijft het systeem in een voortdurende dreigingshouding, alsof het gevaar nog steeds om de hoek zit.
GHIA beschrijft ze als een andere flavor, een toestand die kan blijven bestaan, ook lang na de gebeurtenis, en die samenhangt met een meer globale overspoeling en een andere organisatie van veiligheid en dreiging. Ze zegt het zelf: het is genuanceerd en het toont zich anders. Daarmee geeft ze geen strakke diagnostische grens, maar wel een klinische intuïtie: sommige zenuwstelsels zijn niet alleen getriggerd, maar structureel naar “hoog aan” geschakeld.
Het werk blijft hetzelfde
Later komt de vraag langs over bipolariteit en andere diagnoses. Mahshid is daar helder over: Somatic Experiencing heeft haar kijk op diagnoses veranderd. Ze erkent dat een diagnose voor cliënten soms opluchting kan geven, omdat het een naam en houvast geeft. Maar voor haar is het primaire werk niet het label, maar de regulatie. Ze zegt in essentie: als de diagnose jou helpt, prima, maar mijn werk verandert niet. Ze wil tools aanbieden voor expliciete zelfregulatie, zodat iemand meer toegang krijgt tot het ritmisch vermogen.
Ze noemt Somatic Experiencing geen wondermiddel voor iedereen, maar voegt er iets belangrijks aan toe: regulatiewerk doesn’t hurt anyone, oftewel regulatiewerk doet nooit iemand kwaad. Het kan altijd helpen om te begrijpen wat er in dreiging gebeurt, wat je trauma-geschiedenis met je symptomen doet, en hoe je systeem reageert. Daarmee positioneert ze GHIA niet als een diagnose om ook als sticker te gebruiken, maar als een concept om het lichaam weer te gaan begrijpen.
Nieuwsgierigheid als sleutel
Als er één zin is die Mahshid als werkprincipe aanbiedt, is het dit: nieuwsgierigheid is een tegengif voor de traumarespons. Ze legt uit waarom: in pure overleving is nieuwsgierigheid niet meer beschikbaar. Maar zodra iemand “ja” kan zeggen tegen wat er is, en ook de vraag kan stellen “En wat is er nog meer?”, verschuift er iets, want de lens van de aandacht wordt ruimer. In sessies gebruikt ze die vraag juist wanneer iemand volledig in beslag wordt genomen door de sirene van het trauma; door pijn, herinneringen, contractie. Dan is het interventiepunt niet focussen, maar verruimen.
Dat past bij haar beschrijving van empowerment: Mahshid ziet zichzelf als iemand met een zaklantaarn. Iéts functioneert al, anders zou een cliënt niet in de praktijkruimte zitten. Samen zoeken ze naar wat wél werkt, om dat te versterken. Vanuit het idee dat het lichaam altijd sporen van gezondheid en ritme in zich draagt, ook als het vaak overspoeld is geweest.
Collectieve activatie
In het laatste deel verbindt Mahshid GHIA aan het moderne leven, zonder te stellen dat we alle verworvenheden op moeten geven for the sake of our nervous system. Ze benadrukt balans en vertelt over een jaar van afwezigheid op sociale media. Aan de buitenkant leek dit voor veel van haar online relaties op disconnectie, maar zij voelde juist meer verbondenheid. Ze checkte het nieuws in de ochtend, reageerde waar ze wilde reageren, en ging vervolgens haar dag in: aanwezig bij cliënten, aanwezig in SE-groepen waar ze les gaf, aanwezig bij haar gezin. Ze beschrijft hoe het wegvallen van de constante feedbacklus van online aanwezigheid haar hielp om het soort betrokken mens te zijn dat ze wilde zijn: present en gefocust.
Mahshid beschrijft ook een ander mechanisme: mensen zien een headline in het nieuws of een item in het journaal, en de activatie is meteen voelbaar in de ruimte. Ons zenuwstelsel, dat ontworpen is om vanuit verbondenheid te reageren, ziet lijden en reageert door te willen handelen, maar er is geen fysieke mogelijkheid om te helpen. Volgens haar is dit een recept voor disconnectie: je hebt het idee dat je betrokken bent bij de wereld, maar bent eigenlijk minder present in je eigen leven. Je systeem wil reageren op een situatie waar je geen directe invloed op hebt en het sluit je voor dat gevoel af. Daarom is het essentieel om steeds terug te keren naar wat er nu werkelijk gebeurt in het lichaam, in de ruimte, in het moment.
Take-home message
Gezond omgaan met Global High-Intensity Activation is volgens Mahshid niet het forceren richting ontspanning, maar voorwaarden scheppen waardoor het systeem opnieuw ritme kan ervaren. Dat begint klein, met korte rustmomenten die ongemakkelijk mogen zijn, zolang er maar nieuwsgierigheid is en de ervaring dat er een keuze is.
En misschien is dat wel haar belangrijkste punt: het ritme is er nog. Het lichaam is niet “stuk”. Het heeft alleen geleerd om “aan” te staan en hoog in de energie te blijven. Dat was de overleving. Het werk van de therapeut is dan: het lichaam opnieuw leren dat vertragen niet altijd gevaar betekent.
Een mooi gesprek
Het is me niet duidelijk of Mahshid Hager zichzelf ziet als iemand met een zenuwstelsel dat GHIA draagt. Ze heeft wel heel veel jaren van hoge activatie meegemaakt (en een harde scheidslijn tussen die twee is er niet). Geboren in Teheran (Iran), op haar 10e met haar ouders gevlucht naar Duitsland en op haar 20e verhuisd naar de VS, heeft ze zich altijd moeten bewijzen en stond ze altijd “aan”. Toen ze zelf instortte en in aanraking kwam met Somatic Experiencing, herondekte ze het contact met haar lijf weer en begon een proces van heling voor haar. En er blijft een diepe wond in de vorm van het afgesneden zijn van je geboorteland, want Mahshid is nooit meer teruggeweest in Iran en het ziet er niet naar uit dat dat snel gaat gebeuren. Ze vertelt hier open en boeiend over in het gesprek.
Sowieso was het een plezier om Mahshid te horen, een prachtig voorbeeld van belichaamd spreken. Iemand met een diepe en ervaringsgebaseerde kennis van zaken, die in staat is een moeilijk en zwaar onderwerp helder te belichten en hoop te geven zonder dat het valse hoop wordt.
Je kunt het gesprek hieronder bekijken en/of beluisteren.
Wil je meer weten over Global High-Intensity Activation?
Er zijn mogelijkheden voor ondersteuning en begeleiding.
Drie prima beginpunten zijn:
Ik schreef er al eens een uitgebreid artikel over.
Natuurlijk de website terugnaarhetmidden.nl. Hier bieden Saskia Ebus en ik wekelijkse online lessen aan, specifiek voor mensen met GHIA. Er is een pagina waar belangstellenden een kijkje in de keuken kunnen nemen.
Mad in the Netherlands heeft een heel informatief en uitgebreid kwartaalnummer samengesteld over dit onderwerp.
Wil je op zoek naar een Somatic Experiencing-therapeut in je omgeving, kijk dan op deze pagina van SE-Nederland.
Als je dit artikel lezenswaardig vond en (nog) geen betaald abonnement wilt, mag je me ook trakteren op een cappuccino!