Leer ons stil te zitten
De Engelse schrijver Tim Parks schreef ‘Leer ons stil te zitten’. Ik kreeg het boek vorig jaar op mijn verjaardag. Parks had onverklaarbare pijnen in zijn onderbuik. Geen arts kon hem ervan af helpen. Opgevoed in evangelisch-protestantse kringen en allang niet gelovig meer, toont de schrijver zich een groot scepticus wanneer hij gaat mediteren. Maar hij heeft geen keus. Alleen stilte en concentratie, vooral de zogeheten vipassana-meditatie, waar de mindfulnesstraining van afgeleid is, blijken hem te helpen.
Het is een boek dat ik met veel plezier heb gelezen. Openhartig en eerlijk. Parks is helemaal zichzelf wanneer hij beschrijft hoe hij vecht met zijn klachten, en ook zijn scepsis ten aanzien van de meditatie is mooi beschreven. Herkenbaar wat mij betreft. Voor een deel vanuit mijn eigen geschiedenis, voor een deel uit de reacties die ik zo af en toe nog krijg van mensen die denken dat meditatie het ontvluchten van de realiteit is, in plaats van de werkelijke ontmoeting ermee.
Uiteindelijk schrijft Parks iets opmerkelijks over wat hij in die stilte ontdekt:
Taal bouwt koepels, en bouwt daar andere koepels overheen, wanneer de eerste verdwijnen. Omdat woorden nooit stil zijn. Het begin van een zin richt de aandacht vooruit; het einde vereist van je dat je het begin in gedachten houdt. De ene alinea leidt naar de andere en deze pagina naar de volgende. De ogen zijn de lippen vooruit. Al lezende slaan we de bladzijde om, terwijl de laatste regel van de vorige bladzijde nog op zijn plek moet vallen in ons hoofd. Terwijl ik typ lopen mijn gedachten op mijn vingers vooruit. Voortgedreven. Nooit in het nu. Nooit beheerst door dit moment.
Die laatste zin raakt iets bij me. “Voortgedreven. Nooit in het nu. Nooit beheerst door dit moment.” Parks beschrijft hier hoe ons denken ons voortdurend wegtrekt van wat er werkelijk is. We zijn altijd onderweg naar de volgende zin, de volgende gedachte, de volgende oplossing. En juist in dat voortdurende vooruit rennen, in dat onophoudelijke zoeken naar een uitweg, missen we wat er nu is.
De wijsheid van genoeg hebben
Er is een prachtig verhaal over een visser die in zijn net een koperen fles vindt met een loden stop. Hij opent de fles en voor hem verschijnt een machtige geest die alle wensen kan vervullen. De bevrijde geest zegt tegen de visser: “Je mag drie wensen doen en die zal ik vervullen. Wat is je eerste wens?”
De visser denkt even na en zegt dan: “Ik wil dat je me de wijsheid schenkt om een juiste keuze te maken voor de resterende twee wensen.” “Het is al gebeurd”, zegt de geest. “En wat zijn je andere wensen?”
De visser is even stil. Dan zegt hij: “Dank je. Ik heb verder geen wensen.”
Dit verhaal uit ‘Sleutels tot het hart’ (uitgeverij Asoka) raakt aan hetzelfde als waar Parks naartoe schrijft. Echte wijsheid is niet het vervullen van al onze wensen, maar het inzien dat we eigenlijk niets nodig hebben buiten wat er al is. Het is het vermogen om stil te zijn bij wat is, in plaats van voortdurend te streven naar wat zou moeten zijn.
De paradox van acceptatie
Wat Parks en de visser beiden ontdekken, is iets paradoxaals: het is juist in het opgeven van de strijd, in het accepteren van wat is, dat er ruimte ontstaat voor verandering. Parks vond geen oplossing voor zijn pijn door harder te vechten of door meer artsen te bezoeken. Hij vond opluchting door stil te worden, door aanwezig te zijn bij zijn ervaring zonder die voortdurend te willen veranderen.
Dat is misschien wel de moeilijkste les in het omgaan met de moeilijke dingen in het leven. We zijn zo gewend om problemen op te lossen, om te streven naar verbetering, om te vechten tegen wat we niet willen. En soms is dat ook nodig. Maar er is ook een andere manier: de weg van acceptatie, van aanwezig zijn bij wat moeilijk is zonder er meteen iets mee te hoeven doen.
De visser die stilzit
Al schrijvende kreeg ik een associatie met een filmpje dat ik al een tijd geleden zag. Een stilzittende ijsvogel die meebeweegt met hoe het op dat moment is. In dit geval: die zonder gemopper en weerstand meebeweegt met hoe de wind waait. Het resultaat: een goed zicht op de vis en met een beetje geluk een goede jacht. Dat zou waarschijnlijk anders geweest zijn als er weerstand was tegen de wind.
Een mooi voorbeeld van meebewegen, geen verdere wensen hebben, volledig in het moment zijn.
Over acceptatie
Acceptatie is geen passiviteit en ook geen berusting. Het betekent niet dat je goedkeurt wat er gebeurt en ook niet dat je het leuk moet vinden. Het is een actieve vorm van wijsheid. De visser kiest er niet voor om niets te kiezen uit apathie. Hij kiest ervoor, omdat hij inziet dat hij genoeg heeft aan wat er in dit moment is. Parks gaat niet mediteren omdat hij opgeeft. Hij mediteert omdat hij ontdekt dat stilte en aanwezigheid een andere vorm van kracht bevatten dan vechten en streven.
Nooit beheerst door dit moment
“Voortgedreven. Nooit in het nu. Nooit beheerst door dit moment.” Deze woorden van Parks beschrijven eigenlijk de kern van veel menselijk lijden. We leven in verhalen over hoe het was en hoe het zou moeten zijn. We bouwen, zoals Parks het mooi verwoordt, koepels van woorden en gedachten, en bouwen daar andere koepels overheen. We zijn voortdurend onderweg, altijd op weg naar het volgende.
Maar wat als we zouden stoppen met dat ge”doe”? Om gewoon maar eens hier te zijn en daar vrede mee te hebben? Wat als wijsheid niet zit in het vervullen van al onze wensen, maar in het inzien dat we hier en nu al compleet zijn?
Dat is misschien wel een betere reclame voor mindfulness dan ik me wensen kan: niet als een techniek om problemen op te lossen, niet als een weg om ergens te komen of als een vlucht uit de realiteit, maar als een manier om eindelijk toe te staan dat we er al zijn. Midden in de realiteit.
Als je dit artikel lezenswaardig vond en (nog) geen betaald abonnement wilt, mag je me ook ondersteunen door me te trakteren op een cappuccino!
We zijn er al. Zeker. Hoe lastig het ook is om dat te laten zijn, zonder er iets voor te doen. Mooi stuk.
Dank voor je artikel. 3 zaken waar ik op wil reageren. Wauw, dat filmpje van de ijsvogel, hoe prachtig is dat. Extra allert op de taalfouten, toch 2 plekken waar een woordje is weggevallen. Maar misschien draait googletranslate wel mee bij mij. En dan dat laatste punt. Beheerst door het moment, dit roept een sterke negatieve associatie op. Het woord beheersen roept wat op, en ik kan het niet scherp krijgen voor mezelf waarom. Zou vervuld door het moment niet fraaier zijn, of is dat juist de crux, dat het alleen een positieve ervaring mag zijn... 🤔