„De geest van een meditatiebeoefenaar wordt weleens vergeleken
met een berg die onbeweeglijk blijft in iedere wind.
Hij wordt niet gekweld door de moeilijkheden die op zijn pad komen,
noch opgetogen door zijn successen. Maar deze gelijkmoedigheid
is geen apathie en ook geen onverschilligheid!
Het gaat vergezeld van innerlijke vreugde
en een openheid van geest die zich uitdrukt
als nooit tekortschietend altruïsme.”
Vrij naar Matthieu Ricard
Ik herinner me een middag waarop ik terugkwam van een fietsrit in de regen. Niet zo’n miezerige druilregen, maar een echte, stevige bui; het soort dat je kleren door en door nat maakt en je gedachten tegelijk lijkt schoon te spoelen. Ik stapte naar binnen, kleedde me om, zette koffie en merkte iets op wat ik moeilijk kon benoemen: ik voelde me aanwezig. Niet opgelucht dat ik binnen was, of somber dat de fietsrit voorbij was, maar gewoon aanwezig. Gewoon helemaal in het hier en nu.
Het duurde niet lang, want even later had ik mijn telefoon gepakt, was ik een bericht aan het typen en dacht ik aan morgen. Maar die paar minuten had ik iets geproefd. Ik herkende dat wat Matthieu Ricard beschrijft als gelijkmoedigheid.
Voordat ik las hoe Matthieu Ricard gelijkmoedigheid beschrijft, leek het me altijd een beetje een koud woord. Gelijkmoedigheid klinkt als ‘geen emoties’, naar een zekere grauwheid van ervaring, als een schilderij waaruit de kleuren zijn weggespoeld. Maar dat is precies wat het niet is. De berg staat niet roerloos omdat hij niets voelt of omdat hij zijn gevoel kan uitschakelen; hij staat roerloos omdat hij groot genoeg is om alles wat langskomt te dragen zonder erdoor omver te worden geblazen. De storm raast om hem heen. De berg is er volledig in aanwezig; hij voelt de wind, hij wordt nat van de regen. Hij verliest zichzelf er niet in en vertrouwt er volledig op dat hij niet weggeblazen wordt.
“Happy for no reason”
Ricard schrijft dat echte gelijkmoedigheid vergezeld gaat van innerlijke vreugde. Dat heeft me wel even beziggehouden. Hoe kan iets wat zo stil en onbeweeglijk lijkt, samengaan met vreugde? Toch klopt het, als je erbij stilstaat, of als je het weleens ervaren hebt tijdens een meditatie. De vreugde die hij bedoelt, is niet de uitbundigheid van iemand die goed nieuws heeft gekregen of de opluchting die je soms na een spannende gebeurtenis kunt voelen. Het is iets wat er gewoon is. Eigenlijk altijd. Zoals licht er gewoon is: zonder een reden om te stralen, maar omdat het de aard van licht is om te ‘schijnen’.
Verlangen
Ik spreek met veel mensen over uiteenlopende vormen van stress en de effecten daarvan op hun leven en vaak ook over de lichamelijke klachten die ze ervan hebben. Over het gevoel voortdurend op één been te moeten balanceren, over hoe moeilijk het is om te ontspannen zonder meteen het gevoel te hebben dat je helemaal instort of iets belangrijks mist, of over het onbegrip vanuit de omgeving. Heel vaak komen we dan uit bij een dieper verlangen, bij de wens naar de rust van het niets-doen, naar het niet-reactief hoeven zijn, naar een stevige onverstoorbaarheid, ongeacht wat er buiten je gaande is.
Ik denk dat dat verlangen heel menselijk is. We hebben er altijd woorden voor gezocht: sereniteit, equanimiteit, innerlijke rust, en dus ook gelijkmoedigheid. Ricard gebruikt de metafoor van de berg en die vind ik heel passend, want een berg is niets onstoffelijks of verhevens; hij is aards, zwaar, aanwezig. Misschien zit daar iets in: gelijkmoedigheid heeft niets van vluchten in abstractie of vaagheden. Het is juist een radicaal aanwezig zijn, met beide voeten op de grond, terwijl de wereld om je heen voortdurend in beweging is.
Gewoon even aanwezig
Ik denk weleens dat dit is waar meditatieve beoefening – in welke vorm dan ook – eigenlijk naartoe ‘beweegt’. Niet naar een toestand van verheven rust die je van de wereld scheidt. Nee, veel meer naar de vrijheid om er middenin te staan zonder voortdurend door de golven te worden meegesleurd. Er is iets in je dat niet meedeint. En vanuit die plek kun je betrokken zijn bij de wereld.
Op die regenachtige middag, met mijn handen om een lekker bakje koffie, was ik dat even. Niet verlicht, niet bevrijd van zorgen en ook niet anders dan ik gewoonlijk ben. Ik was even niet meegezogen door de stroom van het volgende en het daarna, door de waan van de dag. Even gewoon aanwezig, als een berg die de regen op zich laat vallen zonder een vraag als ‘waarom’, of zelfs ‘waarom ik’.
En jij?
Herken je momenten in je eigen leven waarop je, misschien heel even, iets van die bergachtige kwaliteit ervaart? Momenten waarop je niet omver wordt geblazen, niet meegezogen, maar gewoon aanwezig blijft? Wat maakt die momenten mogelijk? En wat haalt je er vervolgens weer uit?
Als je dit artikel lezenswaardig vond en (nog) geen betaald abonnement wilt, mag je me ook ondersteunen door me te trakteren op een cappuccino!
Woorden en hoe we allemaal een eigen gevoel erbij hebben. Gelijkmoedigheid heb ik altijd een mooi en warm woord gevonden, inderdaad met vreugde en het weten wat daaronder kan liggen aan opgelost verdriet en het overwinnen van strijd (met jezelf). Mooi beeld, Ronald: de berg. Dankjewel.
Mooi. Ik denk ook aan de bergmeditatie, voor mij de meest intense mindfulness meditatie die mijn systeem kalm en stevig maakt. Ook als ik hem zelf mag ‘voordragen’. Vrijdag mag het weer in onze masterclass.