Meditatie is geen kwestie van stoppen met denken of je geest leegmaken, maar veeleer het realiseren wanneer je aandacht afdwaalt, simpelweg de betreffende gedachte loslaten en opnieuw beginnen.
Het is een manier om de relatie tot onze gedachten te veranderen, zodat we minder door ze in beslag genomen worden en geen ruimte ervaren. Het creëren van een nieuwe en ruimtelijke relatie met onze gedachten brengt zowel vrede als vrijheid.
Sharon Salzberg
Er is iets paradoxaals aan de hand met meditatie: hoe meer je erover nadenkt, hoe verder je van de essentie verwijderd raakt.
De meeste mensen die voor het eerst op een meditatiekussen gaan zitten, hebben een verwachting. Soms is dat ‘ontspanning’, soms iets als ‘bij jezelf komen’ en soms ook ‘stilte’; innerlijke stilte. Dat klinkt allemaal best passend en adequaat, en tegelijk lijkt er een idee te zijn dat het brein een soort volumeknop heeft die je op nul kunt zetten als je de juiste techniek beheerst.
Maar dat brein ‘denkt’ daar anders over. Gedachten komen gewoon op; of je nu wilt of niet. Dan kun je denken dat je het niet goed doet, maar je kunt ze ook ‘zien’ als een bewijs dat je leeft. De vraag is echt niet hoe je gedachten stopt, maar wat je ‘doet’ in het moment dat je ze opmerkt. Dat moment is kort, bijna onzichtbaar; voor je het ‘weet’ is het voorbij. Je was even bij de gedachte, en nu ben je er weer. Dat is het hele ‘werk’. Niet een leeg hoofd (of leeghoofd?), maar die fractie van een seconde waarin je terugkeert; zonder poespas, of dan toch zonder oordeel over de poespas.
Sharon Salzberg noemt dat een andere relatie met gedachten. Het woord ‘relatie’ verdient aandacht. Het impliceert dat er twee partijen zijn die het niet altijd met elkaar eens zijn. Dat kan ook met jou en je gedachten het geval zijn. Je hoeft je gedachten niet leuk te vinden. Je hoeft ze ook niet te geloven. Ze zijn er, ze komen en ze gaan, bewegen, en jij kan degene zijn die kijkt, die ze ‘registreert’ als ‘dingen’ die er zijn en waar je niets mee hoeft.
Er is dus een verschil tussen in een gedachte zitten en een gedachte zien. Het eerste is wat veel mensen normaal vinden, waarna de kans groot is dat ze met de gedachten gaan samenvallen. Er is dan geen gedachte en iemand waar die gedachte in is, maar je wordt de gedachte, je bent de zorg over morgen, je bent de herhaling van het gesprek van gisteren.
Een gedachte zien vraagt niets anders dan een klein stukje afstand. De afstand die helderheid geeft. In de ACT therapie heeft men daar het woord ‘defusie’ voor gevonden; een mooie vondst: loskomen van gedachten.
Die ruimte waar Salzberg over spreekt en die ze omschrijft als zowel vrede als vrijheid, is niet iets wat je hoeft te ‘maken’. Het is meer dat je hem blootlegt, want hij was er al; onder de laag van interpretaties, oordelen, reactiviteit en verhalen die het denken voortdurend produceert, is er iets dat gewoon ... is. Zonder drama en poespas, gewoon aanwezig.
Soms is dat voor mensen een schokkende ontdekking bij het mediteren: dat de rust niet bereikt wordt door het denken te overwinnen, maar door er niet meer volledig door meegesleurd te worden. Zoals ik weleens zeg: het gaat er niet om dat je vrij bent van gedachten, maar dat je vrij wordt met je gedachten.
Je hoeft geen goede mediteerder te zijn. Dat kán eigenlijk niet eens. Je hoeft alleen maar te beginnen, en als je afgedwaald bent – wat je vaak zult zijn – simpelweg opnieuw te beginnen.
Dat is het. Steeds opnieuw beginnen. Daar vind je vrede en vrijheid.
Als je dit artikel lezenswaardig vond en (nog) geen betaald abonnement wilt, mag je me ook trakteren op een cappuccino!
Ik merk vooral dat ik daar helemaal geen klassieke meditatie op een kussen of zo voor nodig heb. Denken observeren en loslaten kan gewoon de hele dag door. Ik bedoel: kansen genoeg. Ik laat me immers super vaak in mijn eigen gedachtenstromen meezeulen en kan - zodra ik dat opmerk - weer lekker terugzakken in mijn innerlijke waarnemersstoel. Om het even wat ik op dat moment aan het doen ben. "Echt" mediteren doe ik ook nog soms. Maar als ik het goed bekijk, is mijn hele leven een grote meditatie geworden.